Hizmet tespit davası, bir işverenin işyerinde çalışan bir işçinin sigorta primlerini eksik bildirmesi veya hiç bildirmemesi durumunda açılan bir davayı ifade eder. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 86. maddesinin 9. fıkrasına göre, “aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde İş Mahkemesine başvurarak, alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları dikkate alınır” şeklinde düzenlenmiştir.
Bu dava, işçilerin çalışma sürelerinin tespiti amacıyla açılır ve işçiler, mahkeme kararı ile ispat ettikleri aylık kazanç toplamları ve prim ödeme gün sayıları üzerinden hakları olan sosyal güvenlik haklarını talep edebilirler.
Türkiye’de bir işçinin sigortalı olması, genellikle işveren tarafından gerçekleştirilen işlemlerle başlar. İşveren, işçiyi istihdam ettiği anda, Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) kayıt yapmak ve işçiyi sigortalı olarak bildirmekle yükümlüdür. İşçinin sigortalılığının sağlanması, hem işveren hem de işçi açısından önemli bir hukuki zorunluluktur.
İşçinin sigorta kaydının yapılmaması halinde sigortalılığın tespiti davası, genellikle bir kişinin sosyal güvenlik kapsamında olup olmadığının veya bir kişinin çalışma süresi boyunca hangi dönemlerde sigortalı olduğunun belirlenmesi amacıyla açılan bir hukuki süreci ifade eder. Bu tür davalar, kişinin sigortalılık durumu hakkında belirsizlik yaşandığında veya bir hak veya yükümlülük ortaya çıktığında ortaya çıkabilir.
Sigortalılığın tespiti davası konuları şunları içerebilir:
- Sigorta Başlangıcı ve Bitişi:
- Kişinin sigorta başlangıç ve bitiş tarihlerinin belirlenmesi.
- Prim Ödemeleri ve Bildirimler:
- Sigortalının çalıştığı dönemlere ilişkin prim ödemeleri ve SGK’ya bildirimlerin doğruluğunun belirlenmesi.
- Hak ve Yükümlülükler:
- Sigortalılık durumuna bağlı olarak kişinin sosyal güvenlik hakları ve yükümlülüklerinin belirlenmesi.
- Emeklilik Hakları:
- Kişinin emeklilik haklarına etki eden sigorta dönemlerinin belirlenmesi.
- İş Kazaları ve Meslek Hastalıkları:
- İş kazaları veya meslek hastalıkları durumunda sigorta kapsamındaki hak ve yükümlülüklerin belirlenmesi.
Delillerin Önemi ve İspat Yöntemleri Hakkında Bilgiler
Davalarda Önemli Rol Oynayan Yazılı Deliller ve Tanıklar
Hizmet tespit davalarında, yazılı deliller ve tanıklar, davanın kaderini belirleyen temel unsurlardır. Özellikle sigorta giriş çıkış kayıtları yapılmış, ancak sigorta primleri eksik ödenmiş bir işçi için, aldığı ücretin belirlenmesi hayati bir önem taşır. Bu durumda işçi, ücretini ispat etmek için gerekli belgeleri sunmalı, yaptığı işe dair emsal ücret araştırması yapmalı ve ücretiyle ilgili tüm delilleri tanıklarla birlikte mahkemeye sunmalıdır.
Eğer sigorta primleri hiç ödenmemişse, işçi çalıştığını yazılı delillerin yanı sıra tanıklar aracılığıyla da kanıtlayabilir. Bu noktada, her durumun kendine özgü koşullarına göre delil toplama stratejileri belirlenmelidir.
Hizmet Tespit Davalarında Hak Düşürücü Süre ve Önemi
Hizmet tespit davaları, 5510 sayılı yasanın 86/9. maddesi temel alınarak açılan tespit davalarıdır. Bu maddede belirtildiği gibi, hizmet tespit davalarında hak düşürücü süre, “işçinin hizmetinin geçtiği yılın sonunda itibaren 5 yıl” olarak tanımlanmıştır. Bu süre, işçinin haklarını korumak adına önemlidir ve ihlal edildiğinde açılacak davalara mahkeme tarafından olumsuz bir şekilde değerlendirilebilir. Bu nedenle, bu tip davalar açılırken hak düşürücü süre dikkatlice göz önünde bulundurulmalıdır.
Sonuç olarak, Ülkemizde birçok işçi, sigorta primleri ve sigortalılık süresi konularında mağdur edilmektedir. Örneğin, bazı işçilerin sigorta primleri gerçek ücretleri üzerinden yatırılmamakta, bazıları ise hiç yatırılmamakta ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na sigortalılıkları bildirilmemektedir. Bu tür durumlarda mağduriyet yaşayan işçi, hakkının ihlal edildiği durumları belirlemek ve düzeltmek adına hizmet tespit davası açmalıdır. Hizmet tespit davası sonucunda, bildirilmeyen çalışmalara ait primler veya eksik bildirilen sigorta primleri işverene yükletilecektir.
Mustafa Batuhan AYDEMİR, 1994 yılında Ankara’nın Çankaya ilçesinde doğmuştur. İlk ve Orta Öğretimini Özyurt İlköğretim okulunda eğitim görerek tamamlamıştır. Lise eğitimini Sancak Anadolu Lisesi’nde tamamlamıştır.
2018 yılında Atılım Üniversitesi’nde Hazırlık eğitimini tamamlamıştır.